Các nhóm thực phẩm cơ bản trong căn bếp chay gồm gạo, đậu hũ, đậu, nấm, rau củ và gia vị

Công thức ráp bữa đơn giản

Khi chưa biết mua gì, hãy nghĩ theo năm nhóm:

  1. Một món tạo no.

  2. Một nguồn đạm.

  3. Hai loại rau củ hoặc một món rau và một món canh.

  4. Một loại gia vị tạo nền vị.

  5. Một ít hạt hoặc dầu thực vật nếu phù hợp.

Cách này linh hoạt hơn việc mua theo một thực đơn dài. Cùng một túi gạo, vài miếng đậu hũ và ba loại rau, bạn có thể làm cơm, cháo, cơm chiên, món kho, món xào hoặc canh.

1. Nhóm món tạo no

Chọn hai đến ba loại gia đình vẫn thường ăn:

  • Gạo.

  • Bún, phở hoặc mì khô.

  • Yến mạch.

  • Khoai lang hoặc khoai tây.

  • Bánh mì.

  • Ngũ cốc nguyên hạt nếu dễ mua và hợp khẩu vị.

Không cần đổi toàn bộ sang nguyên liệu lạ. Nếu nhà đang ăn cơm trắng, bạn vẫn có thể bắt đầu từ cơm trắng rồi tăng dần ngũ cốc nguyên hạt tùy khả năng tiêu hóa và thói quen.

2. Nhóm thực phẩm giàu đạm

Đây là nhóm dễ bị bỏ quên khi người mới chỉ tập trung mua rau:

  • Đậu hũ trắng hoặc đậu hũ non.

  • Đậu nành, đậu xanh, đậu đỏ, đậu đen.

  • Đậu gà hoặc đậu lăng.

  • Tempeh nếu nơi bạn sống dễ mua.

  • Đậu phộng, mè và các loại hạt.

  • Trứng và sản phẩm từ sữa nếu kiểu ăn chay của bạn cho phép.

Đậu khô cần thời gian ngâm và nấu. Đậu đóng hộp tiện hơn cho ngày bận; nên đọc thành phần, lượng natri và làm theo hướng dẫn sử dụng trên nhãn. Đậu hũ phù hợp với nhiều món Việt nhưng cần được bảo quản lạnh theo hướng dẫn trên bao bì.

3. Rau củ và trái cây

Không cần lập danh sách cố định quanh năm. Hãy mua theo mùa và theo số bữa thực tế:

  • Một loại rau lá: cải xanh, cải ngọt, rau muống hoặc rau dền.

  • Một loại củ hoặc quả nấu được: cà rốt, bí đỏ, bầu, bí xanh hoặc su su.

  • Cà chua để nấu canh, làm sốt hoặc xào.

  • Hành, tỏi, gừng, sả hoặc boa-rô tùy cách ăn.

  • Một đến hai loại trái cây dễ dùng hết.

Rau đông lạnh cũng có thể hữu ích khi bạn ít đi chợ. Chọn sản phẩm có thành phần đơn giản và bảo quản đúng hướng dẫn trên nhãn.

4. Nấm và nguyên liệu tạo umami

Nấm không phải nguồn đạm chính thay cho tất cả thực phẩm khác, nhưng rất hữu ích để tạo mùi, kết cấu và vị sâu:

  • Nấm rơm, nấm bào ngư hoặc nấm đùi gà cho món xào và kho.

  • Nấm hương khô cho canh, nước dùng và món kho.

  • Cà chua chín cho món sốt và canh.

  • Rong biển kombu nếu bạn thường nấu nước dùng kiểu Nhật.

  • Thực phẩm lên men như nước tương hoặc tương đậu.

Không cần mua tất cả. Với căn bếp Việt mới bắt đầu, cà chua, một loại nấm tươi và nấm hương khô đã tạo được nhiều cách phối.

5. Bộ gia vị nền

Một bộ tối giản có thể gồm:

  • Muối.

  • Đường.

  • Tiêu.

  • Nước tương.

  • Dầu ăn.

  • Giấm hoặc chanh.

  • Ớt tươi, ớt bột hoặc sa tế chay nếu thích cay.

  • Hạt nêm chay nếu gia đình đang quen dùng và nhãn phù hợp tiêu chí của bạn.

Khi chọn nước tương, hạt nêm hay sốt đóng chai, hãy đọc danh sách thành phần, lượng natri, đường, chất gây dị ứng và hướng dẫn bảo quản sau mở nắp. Danh sách ngắn không tự động có nghĩa là sản phẩm phù hợp hơn; điều quan trọng là hiểu thành phần và mục đích sử dụng.

6. Nhóm tạo độ béo và kết cấu

Một lượng nhỏ các nguyên liệu này giúp món ăn bớt đơn điệu:

  • Đậu phộng rang.

  • Mè trắng hoặc mè đen.

  • Hạt điều.

  • Bơ đậu phộng không đường cho sốt chấm hoặc bữa sáng.

  • Dầu mè dùng tạo mùi, không nhất thiết dùng làm dầu nấu chính.

  • Nước cốt dừa cho cà ri hoặc món kho, dùng theo món thay vì cho vào mọi bữa.

Mua gói nhỏ trong lần đầu để kiểm tra gia đình có thực sự dùng thường xuyên không.

Danh sách mua tối giản cho tuần đầu

Nếu chỉ thử vài bữa, bạn có thể bắt đầu với 12 món:

  1. Gạo.

  2. Một loại bún hoặc mì khô.

  3. Đậu hũ.

  4. Một loại đậu khô hoặc đóng hộp.

  5. Đậu phộng hoặc mè.

  6. Một loại nấm tươi.

  7. Nấm hương khô.

  8. Cà chua.

  9. Một loại rau lá.

  10. Một loại củ hoặc quả nấu canh.

  11. Nước tương.

  12. Hành, tỏi, gừng hoặc boa-rô theo cách ăn.

Trước khi mua, hãy bỏ khỏi danh sách những thứ đã có trong nhà. Mục tiêu là tạo vài tổ hợp dùng chung nguyên liệu, không phải lấp đầy kệ bếp.

Từ một danh sách có thể nấu gì?

Mâm cơm 1

Cơm, đậu hũ sốt cà chua, rau luộc và canh nấm.

Mâm cơm 2

Cơm, đậu hũ kho nấm, rau xào tỏi và trái cây.

Bữa nhanh

Bún xào rau, nấm và đậu hũ; rắc thêm đậu phộng hoặc mè khi ăn.

Bữa tận dụng đồ còn lại

Cơm chiên với rau củ, nấm và đậu hũ cắt nhỏ. Chỉ dùng thực phẩm còn an toàn và đã được làm lạnh đúng cách.

Cách bảo quản để bớt bỏ phí

Đồ khô

Gạo, mì, đậu khô, nấm khô và gia vị nên để nơi khô, mát, tránh khu vực sát bếp hoặc dưới bồn rửa. Đóng kín sau khi mở và ghi ngày mở nếu bạn thường quên.

Thực phẩm lạnh

Đậu hũ, rau đã cắt và thực phẩm có nhãn yêu cầu bảo quản lạnh cần được đưa vào tủ lạnh sớm. FDA khuyến nghị giữ tủ lạnh ở 4°C hoặc thấp hơn và không để thực phẩm cần làm lạnh ở nhiệt độ phòng quá hai giờ, hoặc quá một giờ khi nhiệt độ môi trường trên 32°C.

Đồ hộp và chai lọ

Không dùng lon bị phồng, rò rỉ, gỉ nhiều hoặc móp sâu. Sau khi mở, làm theo hướng dẫn trên nhãn; không mặc định mọi loại sốt và thực phẩm đóng chai đều để được ở nhiệt độ phòng.

Xoay vòng nguyên liệu

Đặt gói mua trước ra phía trước và dùng trước. Mỗi tuần nhìn lại rau, đậu hũ và đồ đã mở nắp trước khi mua thêm. Cách này đơn giản nhưng hiệu quả hơn việc tích trữ một danh sách dài rồi quên sử dụng.

Ba lỗi mua sắm thường gặp

Mua theo từng công thức riêng lẻ

Nếu mỗi món dùng một bộ nguyên liệu khác nhau, tủ bếp sẽ đầy nhưng vẫn khó ráp bữa. Hãy ưu tiên nguyên liệu dùng được cho ít nhất hai đến ba món.

Coi sản phẩm có chữ “chay” là đủ

Nhãn “chay” không cho biết lượng muối, đường, chất gây dị ứng hay mức độ phù hợp với mục tiêu của bạn. Vẫn cần đọc bảng thành phần và thông tin dinh dưỡng.

Mua quá nhiều sản phẩm giả mặn

Sản phẩm chế biến sẵn có thể giúp đổi vị, nhưng căn bếp nên còn các nguyên liệu nền như đậu, đậu hũ, rau, ngũ cốc và hạt. Khi đó bạn không phụ thuộc hoàn toàn vào một nhóm thực phẩm đóng gói.

Kết luận

Căn bếp chay cho người mới chỉ cần đủ để ráp một bữa: món tạo no, nguồn đạm, rau củ và gia vị nền. Hãy bắt đầu với 10 đến 12 nguyên liệu thường dùng, mua gói nhỏ và quan sát thứ gì thực sự được nấu hết.

Sau vài tuần, bạn mới cần bổ sung thêm nấm khô, rong biển, tempeh, đậu lăng hoặc các loại sốt chuyên biệt. Một căn bếp gọn nhưng được sử dụng đều đặn có giá trị hơn một kệ nguyên liệu phong phú mà không biết nấu món gì.